Neftçinin yüksəliş uğrunda mübarizəsi: 1973-cü ilin son turu nəyi göstərdi?

Giriş

Neftçi 1973-cü il mövsümünü dördüncü pillədə başa vurdu və yüksək dəstəyə qayıda bilmədi. Ancaq turnir cədvəlindəki bu nəticə daha geniş hekayənin yalnız yekunudur. Bir neçə il əvvəl kubokun yarımfinalına yüksələn, milli komandaya futbolçu verən klub əvvəlki sabitliyini itirmişdi.

Bu dövr Sportfm.az və Korner.az-ın 2017-ci il yanvarın 23-də dərc etdiyi «Neftçi – 80: Qara və ağ tarix» layihəsinin ikinci yazısında da diqqət mərkəzində idi. Söhbət müasir Azərbaycan I Liqasından deyil, sovet futbol sistemindəki Birinci Liqadan gedir. Azərbaycan I Liqası ilə həmin dövrün yarış formatı eyni olmasa da, yüksəliş uğrunda mübarizə, heyətin planlaşdırılması və həlledici oyunların təzyiqi tanış mövzulardır. Azərbaycan I Liqası barədə danışarkən 1973-cü il Neftçisinin təcrübəsini tarixi müqayisə kimi nəzərdən keçirmək olar.

Komanda və mövsümün mənzərəsi

Neftçinin enişi birdən başlamadı. Komanda 1970 və 1971-ci illərdə SSRİ Kubokunun yarımfinalına yüksəlmişdi. 1971-ci ildə liqanı doqquzuncu yerdə bitirməsi də klubun rəqabət qabiliyyətini göstərirdi. Anatoli Banişevski formasını bərpa etmiş, hücumda Vitali Şevçenko ilə məhsuldar tərəfdaşlıq qurmuşdu. Hər ikisi SSRİ yığmasına dəvət aldı. Azərbaycan I Liqasında da komanda sabitliyini qiymətləndirmək üçün təkcə ayrı-ayrı uğurlara deyil, bütöv mövsümün gedişinə baxmaq lazımdır.

Lakin mövsümün sonunda heyətin dayaqlarından biri ayrıldı. Şevçenko «33 ən yaxşı» siyahısında sol cinah hücumçuları arasında birinci seçildikdən sonra Kiyev «Dinamo»suna keçdi. Kazbek Tuayev və Yaşar Babayev isə futbolçu karyeralarını başa vurdular. Neftçi təcrübə və fərdi keyfiyyətlərlə yanaşı, meydandakı oturuşmuş vərdişlərini də itirdi. Azərbaycan I Liqasında mübarizə aparan klublar üçün də heyət dəyişikliyindən sonra komanda əlaqələrini qorumaq vacib məsələdir.

1972-ci ildə geriləmə daha da dərinləşdi və Neftçi Birinci Liqaya düşdü. Həmin vaxt Banişevski Belçikada keçirilən Avropa çempionatında SSRİ yığmasının heyətində gümüş medal qazandı. Bu fərq klubun problemini aydın göstərirdi: aparıcı futbolçunun yüksək səviyyədə çıxış etməsi kollektivin nəticəsini avtomatik düzəltmirdi. Azərbaycan I Liqası kontekstində də fərdi ustalıq komanda nəticəsinin yeganə izahı sayıla bilməz.

1973-cü ildə məqsəd yüksək dəstəyə qayıtmaq idi, amma mövsüm dördüncü yerlə başa çatdı. Aralıq mərhələlərdə müdafiəni gücləndirmək üçün Asəf Namazov komandaya qoşuldu. Roman Cəfərov, Elbrus Abbasov və Şakir Qaribov da heyətə cəlb olundular. Bu transferlər seçim imkanını artırsa da, yeni futbolçuların gəlişi öz-özünə oturuşmuş oyun modeli yaratmadı. Azərbaycan I Liqasında heyəti yeniləyən komandalar üçün də transferləri vahid oyun planına uyğunlaşdırmaq əhəmiyyətlidir.

Açar amillər

Neftçinin əsas problemi ayrı-ayrı futbolçuların bacarığından çox, komanda oyununun qeyri-sabitliyi idi. Bəzi matçlarda hücum xəttinin keyfiyyəti rəqibə təzyiq göstərməyə imkan verirdi, amma komanda bu səviyyəni bütün mövsüm boyu qoruya bilmədi. Müdafiəyə edilən əlavələr də ümumi tarazlığı təmin etmədi. Yüksəliş uğrunda mübarizədə kiçik tərəddüdlər xal itkisinə və rəqiblərin üstünlük qazanmasına səbəb ola bilər; Azərbaycan I Liqasında da mövsümün davamlılığı bu baxımdan önəmlidir.

Digər amil fiziki hazırlığın idarə olunması idi. Mövsüm ərzində yükün düzgün bölüşdürülməməsi komandanın sabit temp saxlamasına mane oldu. Belə yarışlarda başlanğıc heyətin keyfiyyəti ilə yanaşı, ardıcıl oyunlarda eyni intensivliyi qorumaq, ehtiyat oyunçuları vaxtında meydana buraxmaq və zədələrə qarşı planlı davranmaq da vacibdir. Neftçinin çıxışı bu sahədə sistemli yanaşmanın çatışmadığını göstərirdi. Azərbaycan I Liqasında çıxış edən klublar üçün də fiziki hazırlığın mövsüm boyu düzgün bölüşdürülməsi vacib amildir.

1973-cü ilin qaydaları da nəticələri şərh etməyi çətinləşdirirdi: heç-heçə ilə başa çatan oyunlardan sonra penalti seriyası keçirilirdi. Qalib komandaya bir xal verilirdi, məğlub tərəf isə xal qazanmırdı. Buna görə də əsas vaxtdakı heç-heçə yekun nəticəni müəyyən etmirdi, penaltilərin nəticəsi də mövsümün hesabına təsir göstərirdi. Azərbaycan I Liqasının turnir qaydaları həmin tarixi formatla eyni deyil, buna görə müqayisədə dövrün fərqlərini nəzərə almaq lazımdır.

Bu qayda Neftçinin konkret hansı oyunda xal itirdiyini izah etmir; əldə olan faktlarda ayrı-ayrı görüşlərin hesabları göstərilmir. Buna görə son turu bir matçın dramatik sonluğu kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Məlum olan budur ki, Neftçi dördüncü yeri tutdu və yüksəliş hədəfinə çatmadı. Son tur bu mənada bütün mövsümün yekun sınağı və turnir cədvəlinin bağlandığı nöqtə idi. Azərbaycan I Liqasında da oyun nəticələri və turnir cədvəli mövsümün mənzərəsini izləməyə kömək edir, amma bu tarixi nəticələri həmin yarışın göstəriciləri ilə qarışdırmaq olmaz.

Mövsümün ssenarisi

Neftçinin 1973-cü il mövsümünü bir matçlıq dönüş nöqtəsi kimi deyil, mərhələli şəkildə formalaşan proses kimi qiymətləndirmək daha doğrudur. Əsas hücum tandemi parçalanmış, təcrübəli futbolçular karyeralarını başa vurmuşdu. Sonrakı mövsümdə müdafiəyə və digər mövqelərə yeni oyunçular cəlb olunsa da, onları ortaq oyun prinsipinə uyğunlaşdırmaq vaxt və ardıcıllıq tələb edirdi. Azərbaycan I Liqasında yüksəliş mübarizəsini izləyənlər üçün də mövsümün ümumi gedişi ayrı-ayrı görüşlər qədər əhəmiyyətlidir.

Neftçi fiziki yükü daha yaxşı idarə etsə və yeni futbolçuları komandaya daha tez uyğunlaşdırsaydı, qeyri-sabit çıxışların təsiri azala bilərdi. Penalti seriyaları ilə həll olunan heç-heçələr də əlavə əhəmiyyət daşıyırdı; belə məqamlarda soyuqqanlılıq və hazırlıq xal fərqinə təsir göstərə bilərdi. Lakin mövcud məlumatlar alternativ ssenarini və ya itirilmiş xalların dəqiq sayını hesablamağa imkan vermir. Azərbaycan I Liqasında da oyunların gedişini şərh edərkən təsdiqlənməmiş ehtimalları fakt kimi təqdim etməmək lazımdır.

Mövsümün sonunda ortaya çıxan nəticə həm futbolçuların meydandakı qərarlarını, həm də klubun ilboyu gördüyü işi əks etdirirdi. Yüksəliş yarışında üstünlük yalnız transferlərlə qazanılmır: hazırlıq, taktiki uyğunlaşma və sabitlik də bir-birini tamamlamalıdır. Neftçidə isə bu amillər lazımi səviyyədə uzlaşmadı. Azərbaycan I Liqasında yarışan klublar üçün bu tarixi nümunənin əsas dərsi komanda işinin mövsüm boyu qorunmasının vacibliyidir.

Nəticə

Neftçinin 1973-cü ildə dördüncü olması nəticəni aydın göstərir, amma səbəblər bir mövqedə və ya bir oyunda cəmlənmirdi. 1970–71-ci illərin kubok uğurlarından sonra komanda əsas heyət üzvlərini itirdi, 1972-ci ildə yüksək dəstəni tərk etdi və geri dönüş cəhdində sabit oyun qura bilmədi. Yeni futbolçuların cəlb olunması vacib addım idi, lakin komandanın fiziki vəziyyətini və meydandakı əlaqələrini yaxşılaşdırmağa kifayət etmədi. Azərbaycan I Liqası ilə bağlı müzakirələrdə də Neftçinin hekayəsi heyət, hazırlıq və nəticə arasındakı əlaqəni xatırladır.

Bu mövsümün göstərdiyi əsas məqam odur ki, yüksəliş hədəfini yalnız turnir cədvəlinə baxaraq qiymətləndirmək olmaz. Oyunun quruluşu, hazırlığın idarə olunması və heyət dəyişikliklərinin vaxtı da nəticəyə təsir edir. 1973-cü ilin son turu Neftçini arzuladığı yerə çatdırmadı, amma əvvəlki uğurlara qayıtmaq üçün klubun hansı sistemli problemləri həll etməli olduğunu üzə çıxardı. Azərbaycan I Liqasında çıxış edən klublar üçün də yüksəliş mübarizəsi kollektiv sabitlik və planlı iş tələb edir.